Towarzystwo ubezpieczeń wzajemnych (TUW) jest, obok spółki akcyjnej, drugą formą organizacyjno - prawną w jakiej może być prowadzona działalność ubezpieczeniowa. Cechą wyróżniającą towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych jest fakt, że są to organizacje nie nastawione na zysk. Swoją działalność prowadzą w oparciu o ideę wzajemności.
W Polsce towarzystwo ubezpieczeń wzajemnych jest formą organizacyjno – prawną występującą jedynie w ubezpieczeniach, każde wpisane jest do odrębnego rejestru sądowego prowadzonego dla tych towarzystw.
Prawo wyróżnia także małe towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych charakteryzujące się:
- mała liczbą członków,
- ubezpieczaniem tylko swoich członków,
- niewielką liczbą lub sumą zawieranych ubezpieczeń,
- niewielkim terytorialnym zasięgiem działania.
Wymagania kapitałowe stawiane małym TUW są mniejsze. Ograniczony jest ich zakres działania. W szczególności dotyczy to działalności reasekuracji czynnej. Członkami towarzystwa mogą być jedynie zdefiniowane w statucie podmioty, a roczny przypis składki nie może przekraczać równowartości 5 mln euro.,
Idea wzajemności jako mechanizm ekonomiczno-prawny mający na celu łagodzenie negatywnych następstw zdarzeń losowych sięga średniowiecza i znacznie wyprzedza powstanie komercyjnych przedsiębiorstw ubezpieczeniowych. Towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych powstawały jako wynik inicjatyw lokalnych, w ograniczonych terytorialnie, zawodowo lub branżowo kręgach społecznych posiadających określony wspólny interes gospodarczy. Uczestnicy takich wspólnot uświadamiali sobie, że ich wspólny interes gospodarczy jest obarczony ryzykiem, a komercyjne towarzystwa ubezpieczeniowe, bądź nie oferują ochrony odpowiedniej dla tego interesu, bądź też oferowana ochrona jest zbyt kosztowna. Idea wzajemności realizuje się przez fakt, że towarzystwo ubezpieczeń wzajemnych w odróżnieniu od firm komercyjnych działa w interesie członków.
W ramach towarzystw ubezpieczeń wzajemnych mogą być tworzone tzw. Związki Wzajemności Członkowskiej, zrzeszające osoby
lub podmioty o wspólnym interesie i działalności, dla których zasada wzajemności w działalność ubezpieczeniowej jest uszczegółowiona
w wewnętrznych regulaminach tych związków, w ramach zasad obowiązujących w towarzystwie. Szereg korzyści sprawia, że na świecie ubezpieczenia na zasadzie wzajemności są popularną formą realizacji ubezpieczeń. Wśród największych ubezpieczycieli świata aż sześć zakładów działa w formie TUW. Wiele dużych korporacji, podobnie jak Poczta Polska S.A. organizuje własne towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych.
Polskie prawo (ustawa o działalności ubezpieczeniowej - Art. 38 ust. 2) przewiduje, iż do umów ubezpieczenia zawieranych
z towarzystwem ubezpieczeń wzajemnych przez podmioty będące członkami tego towarzystwa nie stosuje się przepisów o zamówieniach publicznych.
Powoływanie własnych towarzystw ubezpieczeń wzajemnych oraz realizacje ubezpieczeń na zasadzie wzajemności może wygenerować określone korzyści dla członków - osób fizycznych lub przedsiębiorstw. Korzyści te można pogrupować w następujący sposób:
- redukcja i stabilizacja kosztów
- ubezpieczeń, ·oszczędność i poprawa kondycji finansowej,
- wpływ na politykę towarzystwa,
- dopasowanie programu ubezpieczeniowego do potrzeb członków.
Głównym celem towarzyst ubezpieczeń wzajemnych jako organizacji non-profit jest obniżenie kosztów działalności.
Zdecydowanie niższe są koszty akwizycji. Nie ma bowiem potrzeby realizowania niezwykle kosztownych akcji promocyjnych. Zarządzanie ryzykiem poprzez towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych powoduje, że członkowie mogą optymalnie dopasowywać "produkty" ubezpieczeniowe do swoich potrzeb. Ponadto do ceny usługi ubezpieczeniowej w towarzystwach ubezpieczeń wzajemnych nie dolicza się narzutu na zysk. Wobec czego oferowane produkty są tańsze w porównaniu z produktami oferowanymi przez towarzystwa komercyjne. Polskie prawo pozwala na swobodę w statutowym kształtowaniu zewnętrznych i wewnętrznych stosunków w TUW.
